تبلیغات
گردشگری - گردشگری در کشورهای در حال توسعه
 
درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ : مهدیه قاسمی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
گردشگری
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
یکشنبه 17 خرداد 1394 :: نویسنده : مهدیه قاسمی

توسعه گردشگری

   با توجه به  رشد چشمگیر و اهمیت اقتصادی گردشگری، تعجبی ندارد که گردشگری از مدتها پیش ابزاری کارآمد برای دستیابی به توسعه ی اقتصادی و اجتماعی در مناطق مقصد به شمار می رود. در حقیقت، رایج ترین توجیه برای پیشبرد گردشگری، سهم بالقوه ی آن در توسعه است. به خصوص در کشورهای درحال توسعه. یعنی اگرچه گردشگری یک بخش مهم اقتصادی و ابزاری برای بازسازی اقتصادی روستایی و شهری در بسیاری از کشورهای صنعتی  محسوب می‌شود، اما در کشورهای در حال توسعه، گردشگری، بیشتر همچون «کاتالیزور توسعه» مورد توجه است. در بسیاری از این گونه کشورها، گردشگری نه تنها به جزء جدایی ناپذیر راهبردهای  توسعه ی ملی تبدیل شده است (جنکینز ، 1991) و اغلب به دلیل کمبود گزینه های امکان پذیر «آخرین راه حل» نیز محسوب می شود (لی ، 1988)، بلکه یک بخش بسیار مهم اقتصادی است که منبع  اصلی اشتغال، درآمد و ارز خارجی و همچنین ابزار بالقوه‌ی توزیع مجدد ثروت از ملت های غنی تر جهان به شمار می رود. به عنوان مثال، همان طور که در کنفرانس تجارت و توسعه‌ی سازمان در سال 2001 عنوان شد، «توسعه گردشگری یکی از با ارزش ترین راه‌های کاهش  فاصله‌ی نهایی کشورهای کمتر توسعه یافته از اقتصاد جهانی است(UNEDTAD,2001:1) 

 

توسعه

امروزه رایج ترین معیار توسعه شاخص توسعه‌ی انسانی سالانه‌ی UNDP است که درآن کشورها بر اساس شاخص‌های مختلف اقتصادی واجتماعی طبقه‌بندی می‌شوند( داسگاپتا و ویل، 1992) بنابراین « توسعه» مفهومی پیچیده و چند بعدی است که شاید بتوان آن را به عنوان تغییر مستمر و مثبت در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی شرایط انسان تعریف کرد که به وسیله‌ی اصل حق انتخاب هدایت شده و با ظرفیت محیط برای حفظ این تغییر محدود می‌شود.

پنج بعد توسعه:

—بعد اقتصادی: تولید ثروت و دسترسی عادلانه به منابع

—بعد اجتماعی: پیشرفت در بهداشت,مسکن,آموزش و اشتغال

—بعد سیاسی: مطالبه ی حقوق انسانی و نظام های درست سیاسی

—بعد فرهنگی: حفظ یا تایید هویت فرهنگی و احترام به خویشتن

—الگوی زندگی کامل: حفظ یا تقویت نمادها ,عقاید و نظام های معنایی جامعه

—زیست بوم شناسی

—  توسعه و توسعه نیافتگی

 —بسیاری از مشکلات کشورهای در حال توسعه مانند فقر، بی  عدالتی، خدمات درمانی نامناسی و کمبود فرصت‌های  آموزشی عموماً شناخته شده‌اند و در اهداف برنامه‌های توسعه‌ی بین المللی، مانند پروژه‌ی هزاراه‌ی سازمان ملل، منعکس شده‌اند علاوه بر این، « توسعه» در حال کسب دوباره‌ی جایگاه‌های برتر در سیاست‌های بین المللی است که در نبرد جهانی علیه فقر و جنبش معاصر« فقر را به تاریخ بسپارید» تجلی یافته است. با این حال ویژگی‌های خاص« توسعه نیافتگی» به این وضوح نیست؛ یعنی بسیاری از مشکلات کشورهای در حال توسعه، نیتجه‌ی توسعه نیافتگی است نه علت آن. در نتیجه، مشخص نیست که ابزارهای خاص توسعه، مانند گردشگری، تا چه اندازه برای رفع این مشکلات و چالش‌های شیوه‌ی  موثری باشند.

—کشورهای در حال توسعه عموماً در چندین ویژگی اشتراک دارند که معرف شرایط توسعه نیافتگی است

 

 

ویژگی های توسعه نیافتگی

 

—وابستگی اقتصادی به بخش بزرگ و سنتی کشاورزی وصادرات محصولات اولیه

—استاندارد پایین زندگی

—رشد بالای جمعیت و بیکاری/توسعه نیافتگی بالا

—آسیب پذیری اقتصادی

—ساختارهای اجتماعی-سیاسی بی ثبات یا محدود

—وابستگی اقتصادی به بخش بزرگ و سنتی کشاورزی وصادرات محصولات اولیه:

اقتصاد بیشتر کشورهای در حال توسعه برای اشتغال، در آمد و کسب ارز خارجی به تولیدات و صادرات کشاورزی وابسته است. برعکس،ممکن است بخش تولیدی/ صنعتی این کشورها کوچک و دارای ضعف‌های تکنولوژیکی باشد. در واقع، بیش از 60 درصد نیروی کار کشورهای در حال توسعه در بخش کشاورزی مشغول به کارند. و این در حالی است که این نسبت در کشورهای توسعه یافته کمتر از 5درصد است. در عین حال، بهره‌وری پایین و مکانیزم‌های بین المللی پشتیبانی قیمت، توان آن‌ها را برای رقابت در بازارهای جهانی برای محصولات اولیه محدود می‌سازد.

—استاندارد پایین زندگی: عوامل متعددی باعث استاندارد پایین زندگی می‌شود. پیش از این به سطح پایین در آمد( درآمد سرانه) اشاره شد. گفتنی است که درآمد متوسط به هیچ‌ وجه نابرابری درآمد در داخل کشورها را نشان نمی‌دهد. مشاهده شده است که در « تعداد بسیار اندکی از کشورهای در حال توسعه، که  از این موهبت برخوردارند کمتر از 20 درصد جمعیت آن‌ها زیر خط فقر هستند.»(ریورو، 2001)، این تفاوت در بعضی کشورها ناخوشایندتر است در هند، بیش از 50 درصد جمعیت در فقر زندگی می‌کنند ( با درآمدی کمتر از یک دلار در روز) در حالی که این نسبت در چین، که سریعترین رشد اقتصادی را دار است. در حدود 30 درصد است علاوه بر این در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، سطح درآمد متوسط روبه کاهش است: 46 کشور نسبت به سال 1990 فقیرتر شده‌اند( 2004،NUDP) و در برخی از کشورها نسبت بیشتری از جمعیت زیر خط فقر ملی زندگی می‌کنند، برای مثال  در مجارستان تعداد افراد فقیر در بین سال‌های 1993 و 1997 میزان 8/2 درصد افزایش یافته است. علاوه بر درآمد پایین، دیگر شاخص‌های استاندارد زندگی شامل سلامتی، میزان مرگ و میر کودکان، آموزش/ سطح باسوادی، دسترسی به آب آشامیدنی  و ... می‌شود. جدول 3- 1 جزئیات گزیده‌ای از شاخص‌های مناطق کشورهای در حال توسعه را نشان می‌دهد.

— —رشد بالای جمعیت و بیکاری/ توسعه نیافتگی بالا:

بیش از 80 درصد جمعیت جهان در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند و رشد این نسبت با توجه به بیشتر بودن متوسط نرخ تولد این کشورها( سالانه حدود 2 درصد) نسبت به کشورهای توسعه یافته ( حدود 5/0 درصد) همچنان ادامه خواهد یافت. بین سال‌های 1995 و 2025 جمعیت بسیاری از کشورهای درحال توسعه دو برابر خواهد شد. در نتیجه، بیکاری ونیمه بیکاری در کشورهای در حال توسعه، که به طور متوسط شامل 8 تا 15 درصد نیروی کار می‌شود (گرچه برای گروه سنی 15  تا 24 سال این نسبت دو برابر است) به شدت افزایش خواهد یافت.

—آسیب پذیری اقتصادی:

اقتصاد بسیاری از کشورهای در حال توسعه ضعیف است و ویژگی‌هایی مانند ذخایر مالی کم، کسری شدید تر از پرداخت‌ها و بدهی  زیاد بین المللی دارند. منابع طبیعی و تولیدات صنعتی محدود، واردات زیاد را برای رفع نیازهای اساسی ضروری می‌سازد این در حالی است که صادرات فقط حدود دو سوم صورت واردات کشورهای در حال توسعه را پوشش می دهد. در نتیجه، میزان بدهی‌های بین الملی و پرداخت بهره باعث شده است تا بسیاری از کشورهای در حال توسعه در دام بدهی گرفتار شوندغ بدین ترتیب مکرراً از  طلبکاران غربی در خواست می‌شود بدهی‌ها را به آن‌ها ببخشند.

—ساختارهای اجتماعی- سیاسی بی ثبات یا محدود: اگر چه اغلب ادعا می‌شود که «توسعه نیافتگی» نتیجه‌ای نابرابری در توزیع جهانی قدرت اقتصادی و سیاسی است ( و به گردشگری بین المللی به منزله‌ی تجلی این نابرابری نگریسته می‌شود) ساختارهای سیاسی واجتماعی کشورهای در حال توسعه نیز ممکن است میزان توسعه را مشخص کنند. هرچند در ربع قرن گذشته، شاهد گسترش چشمگیر دموکراسی بوده‌ایم ( پوتر، 2000) که لزوماً با افزایش توسعه همراه نبوده است، اما توزیع قدرت در کشورهای در حال توسعه در اغلب موارد به نفع گروه کوچکی از نخبگان قدرتمند است در بسیاری از موارد، جایگاه نخبگان از طریق سازو کارهای دموکراتیک آشکار و به صورت قانونی تقویت می‌شود این امر ممکن است ماهیت « توسعه» را به طور عام، ودر زمینه گردشگری به طور خاص، هم در سطح ملی ( دین، 1982) وهم در سطح ملی ( سوتگیت، 2006) تعیین کند.

—مسلماً این ویژگی‌های توسعه نیافتگی در تمام کشورهای در حال توسعه به یک اندازه وجود ندارد و دیگر شاخص‌ها، مانند « مسائل مربوط به جنسیت» ( مومسن، 2004)، «توانایی اعمال حقوق بشر » یا امنیت نیز باید به عنوان معیارهای توسعه در نظر گرفته شوند. علاوه بر این بسیاری از کشورهای توسعه یافته مناطق « کمتر توسعه یافته» هم دارند و با برخی از چالش‌های توسعه از قبیل چالش‌های زیست محیطی، اجتماعی ( جرم و جنایت ، بی عدالتی، آموزش، سلامت) یا اقتصادی (فقر بیکاری) روبه رو هستند با وجود این « گردشگری» میان کشورهای  در حال توسعه،ابزاری برای رفع توسعه نیافتگی تلقی شده است. این موضع به طور ضمنی حکایت از آن دارد که این صنعت ممکن است اثرات مثبتی بر همه یا برخی از این چالش‌های خاص داشته باشد.

پارادایم های توسعه

—نوگرایی

—وابستگی

—نولیبرالیسم

—توسعه ی جایگزین

—آن سوی تنگنا

—جستجوی الگویی جدید

—نوگرایی: نظریه‌ی « نوگرایی» براین اصل استوار است که تمام جوامع یک مسیر تکاملی از جامعه‌ی سنتی به سوی جامعه‌ی مدرن دارند. ویژگی‌های این سیر تکاملی، تغییر از کشاورزی به سمت صنعت، از روستا نشینی به سمت شهر نشینی، از ارزش‌های سنتی به سمت ارزش‌های مدرن و غربی و ... است ( هاریسون، 1988)

— این تکامل به « رشد اقتصادی» به عنوان اساس توسعه بستگی دارد بنابر گفته‌ی رستو، وقتی کشوری به مرحله‌ی «تغییر» می‌رسد، امکان رشد و توسعه پیدا می‌کند. نشانه‌ی بارز این تغییر، ظهر یک یا چند صنعت عمده است که این صنایع باعث القای رشد در بخش‌های مربوط می‌شوند دراین مرحله از تغییر، یک نقطه رشد( یک صنعت یا بخش اقتصادی) آغاز می‌شود که رشد را به دیگر بخش‌های القا می کند. توسعه‌ی یک مقصد گردشگری می تواند یک نقطه‌ی رشد به حساب آید.

— —وابستگی: نظریه‌ی « وابستگی» که گاهی اوقات از آن به «توسعه نیافتگی» یاد می‌شود در سال 1960 مطرح شد که نقدی بر الگوی «توسعه نوگرایی» است طبق این نظریه عقب ماندگی نتیجه‌ی ویژگی‌های خاص کشورهای در حال توسعه نیست، بلکه ناشی از ساختارهای سیاسی اقتصادی و نهادی داخلی و خارجی است که آن ها  را وابسته نگه می دارد به بیان دیگر، روابط اقتصادی و سیاسی جهانی به گونه‌ای است که این امکان  را در اختیار کشورهای قدرتمند غربی قرار می‌دهد تا به استثمار کشورهای ضعیف و کمتر توسعه یافته  بپردازد. این امر باعث می‌شود که کشورهای کمتر توسعه یافته نتوانند به راحتی از امکانات و فرصت‌های موجود بهره برند. پس می‌توان دلیل عقب‌ ماندگی برخی از کشورها  را « نظام ناعادلانه سرمایه داری بین المللی» دانست. گردشگری هم به عنوان یک صنعت جهانی، از این قاعده مستثنا نیست واداره آن توسط صنایع غربی و جهان غرب صورت می‌گیرد (بریتون، 1982؛ باستین،1984؛ ناش، 1989)

—نولیبرالیسم اقتصادی:

آزادی خواهان اقتصادی که از دهه ی 1980 در عصر ریگان- تاچر به شهرت رسیده بودند. به عنوان نوعی واکنش و یا « انقلاب متقابل» به سیاست اقتصادی مداخله جویانه‌ی کینزین ( بروهمن، 1196) از نقش تجارت بین المللی در توسعه اقتصادی مبتنی بر صادرات، حمایت کردند. طرفداران این نظریه، علت توسعه نیافتگی برخی کشورها را دخالت بیش از حد دولت در امور اقتصادی و بازرگانی می‌دانند. آن ها طرفدار آزاد سازی تجاری، خصوصی سازی و کاهش دخالت دولت هستند. به این ترتیب چندین وام بین المللی توسط بانک جهانی و IMF با هدف پیشبرد توسعه در دیگر کشورها ارائه و مدیریت می‌شود که اجرای موفقیت آمیز آن به ساختارهای اقتصادی و خط مش‌های سیاسی در ملت های دریافت کننده بستگی دارد. بنابراین، برنامه‌ای به‌نام « برنامه‌ی ساختاری تنظیمات وام» (SALP) وجود دارد ( موسیلی و توی ، 1988)

— توسعه گردشگری در بسیاری از کشورها از سیستم تامین مالی بین المللی سود می‌برد ( اینسکیپ و کالنبر گر، 1992) البته از آن زمان به بعد ، SALP اعتبار خود را تا حدی از دست داده است. با تغییر اخیر به سمت کاهش فقر، به طور گسترده‌ای برنامه‌های کاهش فقر جایگزین برنامه‌ی SALP شده‌اند. اگرچه آنها نیز مورد انتقاد قرار گرفته‌اند.

— —توسعه جایگزین: برخلاف رویکرد‌های پیشین ( غرب- محور) مانند الگوی توسعه‌ی مبتنی بر رشد اقتصادی، رویکرد « توسعه‌‌ی جایگزین» یک رویکرد منبع- محور با رویکردی از پایین به بالاست که تمرکز آن بیشتر بر ملاحظات انسانی و محیطی است « توسعه» مفهومی پیچیده و فرایندی چند لایه است که نه تنها رشد اقتصادی را در بر می‌گیرد، بلکه شامل عوامل محیطی، اجتماعی، سیاسی وفرهنگی نیز می‌شود. این نظریه حامی « توسعه درون زا» است و می‌گوید توسعه باید از داخل متن هر جامعه شروع شود و بر اساس نیازهای همان جامعه نیز هدایت شود. «توسعه» فرایندی است که باید درون زا باشد و توسط دیگر جوامع برکشوری  تحمیل نشود در این نظریه، برآورده‌ کردن نیازهای ابتدایی افراد ومدیریت محیط زیست از اهمیت ویژه ای برخوردار است (گالتانگ، 1986) از اواخر دهه‌ی 1980، الگوی « توسعه‌ی جایگزین» به طور گسترده‌ای الگوی «توسعه‌ی پایدار» شناخته شد توسعه پایدار ، مفهومی بسیار چالش برانگیز است که امروزه در حال تحت کنترل گرفتن تمام سیاست‌های توسعه جهانی است در سال 1980، مفهوم « گردشگری جایگزین» ( اسمیت و ادینگتون، 1992) پایه‌ای برای نظریه والگوی «توسعه‌ی گردشگری» با عنوان « توسعه‌ی پایدار گردشگری» شناخته شد که در فصل دوم با جزئیات بیشتر به این مفهوم خواهیم پرداخت.

— —آن سوی تنگنا: در جست‌و جوی الگویی جدید، مطالعات توسعه در دهه‌ی 1980 با تنگنا روبه‌رو شد؛ زیرا دیگر نظریه‌های رایج توسعه نمی‌توانستند مشکلات کشورهای در حال توسعه را توجیه کنند. چرمن (1996) در کتاب خود، با عنوان آن سوی تنگنا، دلایل اصلی رسیدن به تنگنا را چنین بیان می‌کند:

—.1 فاصله بین کشورهای فقیر و غنی بیشتر شده است.

—.2 کشورهای در حال توسعه بیشتر به سیاست‌های کوتاه مدت پرداخته‌اند نه بلند مدت، زیرا آن ها توانایی اجرای سیاست‌های بلند مدت را نداشتند.

—.3 رشد اقتصادی بر محیط زیست، آثار منفی فراوانی داشته و طرفداران توسعه‌ی پایدار خواهان کاهش این رشد شده‌اند.

».4 سوسیالیسم» دیگر یک ابزار قانونی سیاسی، برای حل مشکلات توسعه محسوب نمی‌شود.

—.5 با پیشرفت جهانی شدن، نظریه‌های سنتی توسعه‌ی متمرکز بر دولت، با کاهش قدرت دولت‌های هماهنگی نداشتند.

—.6 آگاهی از این مسئله که وضعیت تمام کشورهای جهان سوم یکسان نیست.

—

 





نوع مطلب : مقاله های گردشگری، 
برچسب ها : گردشگری، جهانگردی، کشورهای در حال توسعه، توسعه،
لینک های مرتبط :


چهارشنبه 18 مرداد 1396 10:09 ق.ظ
Greetings! Very useful advice in this particular
post! It is the little changes which will make the largest
changes. Thanks a lot for sharing!
یکشنبه 15 مرداد 1396 09:11 ق.ظ
Hi would you mind letting me know which hosting company you're working with?

I've loaded your blog in 3 different browsers and I must say this blog loads a lot faster then most.
Can you suggest a good hosting provider at a honest price?
Thanks, I appreciate it!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


 
 
برچسب ها
پیوندها
آخرین مطالب